Aliqua nomina locorum nostrum

Como prólogo ó traballo que imos facer sobre Toponimia no curso de 2º de Bacharelato, velaquí deixo unha pequena presentación na que se pode ver a base etimolóxica dalgúns dos nomes de lugar da nosa bisbarra:

Aliqua nomina locorum nostrum from fontexeriabib

ROMANAE QVAESTIONES I (MMXV-MMXVI)

Estamos nas Kalendae do mes de outubro (día 1, no noso calendario).

Iso quere dicir que chegou o tempo de ofrecer ós alumnos de Latín de todos os cursos a posibilidade de aumentar ata en 1 punto a nota global do trimestre.

Para iso haberá que atopar, correcta e puntualmente, as respostas ós pequenos enigmas que mensualmente aparecerán neste blog. Hanvos axudar habilidades básicas: saber sumar, restar e, sobre todo, buscar axeitamente na rede.

Estes son os enigmas correspondentes a este mes de outubro:

I. Hai 2.220 anos, o 6 de outubro, un exército romano sufríu a perda de 80.000 soldados fronte a unha coalición de inimigos estranxeiros. Esta desfeita trouxo como consecuencia unha reorganización das forzas militares romanas, co fin de facelas máis profesionais. Con que nome se coñece a batalla, que pobos derrotaron nela ós romanos e quen foi o artífice da reforma do exército?

II. O mesmo día, o 6 de outubro, 509 anos despois, morría certa dama de moito carácter, esposa dun Emperador romano, sobre o que exerceu moita influencia. De que Emperador e Emperatriz estamos a falar?

III. E de novo un 6 de outubro, 385 anos antes da morte da dona mencionada na quaestio anterior -e 124 anos logo da gran derrota romana citada na primeira quaestio-, morría en Siria un persoeiro moi querido polo pobo romano, sobriño do daquela Emperador; de feito, moitos sospeitaron que o propio Emperador o mandara envenenar por envexa da súa popularidade. Como se chamaban estes tío e sobriño?

AVDACES (ET TENACES)  FORTVNA ADIVVAT

Novo curso // Santiago Posteguillo

Pasaron os idus de setembro e comeza un novo curso, no que pretendemos seguir dando vida a este blog: comunicar asuntos académicos, propoñer pequenos retos culturais relacionados coa civilización da Antiga Roma, comentar libros relacionados co noso campo de saber...

Falando de libros...

Hai xa varios anos que esta triloxía de Santiago Posteguillo ven tendo un notable éxito de ventas. Está composta por estes tres libros, publicados por Ediciones B entre 2006 e 2009: Africanus, el hijo del cónsul, Las legiones malditas e La traición de Roma.  A historia céntrase na figura de Publio Cornelio Escipión, alcumado "Africano", que foi quen de derrotar á maior ameaza que sentira Roma desde que se convertera nunha potencia en expansión polo Mediterráneo: o cartaxinés Aníbal Barca e o seu exército. Durante os tres libros coñecemos extensamente a Escipión (e outros membros da súa familia) desde a súa infancia ata a súa morte.

Da lectura destas obras (que se fai moi amena, vaia por diante) despréndese que Posteguillo fixo un traballo de documentación moi importante (baseándose, entre outros historiadores, no grego Polibio e no romano Tito Livio). Tamén é evidente que o autor exhibe axilidade narrativa, o que axuda a seguir a abraiante historia deste persoeiro romano: educado no seo dunha familia sobranceira na nobreza romana e con presencia no goberno da República, formado como militar no campo de batalla a través de experiencias non sempre agradables, posuidor dun espírito moi firme, moi capacitado para a análise dos problemas militares, ambicioso como político, loitador polas súas ideas e a súa familia fronte ós seus opositores na propia Roma... Todas esas cualidades levárono á obter unha grande victoria sobre Cartago e ser a figura dominante durante un tempo na política romana, ata que... Mellor non descubrir nada; só diremos que a vida de Escipión está tan chea diso que chamamos ironías do destino, que é moi digna do tratamento novelesco que lle dedica Santiago Posteguillo. Un único pero: ás veces á narración peca de ser demasiado repetitiva e explicativa: semella que o autor tivo como obxectivo primordial que o lector non se perdera diante do desfile dun bo número de personaxes. E iso está conseguido, aínda que a forza de ser en ocasións prolixo.

En todo caso, unha lectura máis que recomendable para ir arrancando este curso e así entrar de cheo na materia que nos ocupará durante os vindeiros meses:

ROMA

 

ROMANAE QVAESTIONES IX (MMXIV-MMXV)

Xa rematou maio, e con el a penúltima ocasión de aumentar a nota final do trimestre en 0,33 puntos. E co derradeiro mes do curso ven tamén a oportunidade final. Animádevos, e facede como Iván (1º BAC), Nerea (2º BAC) e Gemma (2º BAC), que respostaron ás quaestiones do mes anterior. Velaquí as deste mes de xuño:

 

O 5 de xuño, hai 2.479 anos, era inaugurado en certo outeiro de Roma un templo dedicado a unha divinidade encargada de velar polos xuramentos. Como se chama o deus, en que outeiro estaba o seu templo e que persoeiro levou a cabo esta iniciativa?

O 8 de xuño, 251 anos despois da inauguración do templo aludido na quaestio anterior, entraba en servizo outro, neste caso como ofrenda para gañar o favor de dúas divinidades logo dunha gran derrota dos exércitos romanos a mans dun inimigo estranxeiro. A que deuses se dedicou ese templo, con que nome coñecemos a batalla perdida polos romanos e de que inimigo se trataba?

433 anos despois da batalla mencionada na segunda pregunta, o 8 de xuño, tivo lugar outra. Nela as tropas dun Emperador foron vencidas polas que apoiaban a un candidato ó trono que, por conseguinte, o sustituíu no poder. Ós poucos días, o gobernante derrotado foi capturado e executado. De que dous Emperadores falamos e con que nome se coñece a batalla que libraron?

Colleen McCullogh e a súa gran serie de novela histórica sobre a Antiga Roma

Colleen McCullough, escritora australiana falecida o pasado mes de xaneiro, deixounos un colosal traballo de novela histórica ambientada na Antiga Roma, e máis concretamente sobre o século final da República romana. Nada menos que sete novelas: unha heptaloxía (que comezou sendo unha pentaloxía, logo ampliada), publicada orixinalmente entre 1990 e 2007.

Levoume máis de un ano lelos todos, pero a experiencia pagou a pena. McCullough fixo un excelente traballo de documentación, e ademais esforzouse por trazar un retrato psicolóxico profundo de cada un  dos personaxes principais. De seguro non saberemos nunca con exactitude como eran Sila, Mario, Pompeio, César, Catón, Servilia, Bruto, Marco Antonio, Cleopatra, Octavio... Mais resulta agradable imaxinar a estes persoeiros tan coñecidos da historia romana tal e como nolos pinta a escritora.

Para quen queira achegarse á lectura destes sete libros, damos aquí unha pequena guía:

- El primer hombre de Roma (Planeta, 2007): Ten como núcleo a loita entre Lucio Cornelio Sila e Gaio Mario por ser a figura dominante da política romana.

- La corona de hierba (Planeta, 2007): Continúa a pugna entre Mario e Sila, xa maduros, e nara tamén a irrupción dunha xeración máis nova que reclama o seu lugar no poder.

- Favoritos de la Fortuna (Planeta, 2007): Aborda os anos de adolescencia e formación da forte personalidade de Xulio César.

- Las mujeres de César (Planeta, 2007): Céntrase entre os anos 63 e 58 a.C., nos que Xulio César comeza seriamente unha traxectoria encamiñada a se converter no Primeiro Home de Roma.

- César (Planeta, 2007): A escritora fabula sobre o período entre 54 e 48 a.C., ata chegar ó limiar da Guerra Civil entre César, por unha banda, e Pompeio e a oligarquía senatorial, pola outra.

- El caballo de César (Ediciones B, 2006): Abrangue desde a derrota de Pompeio e a estancia de César en Exipto, pasando polo seu asasinato, ata a derrota e morte de Casio e Bruto na batalla de Filipos.

- Marco Antonio y Cleopatra (Ediciones B, 2008): Como o seu título indica, pon o foco sobre estes dous personaxes, ó tempo que relata a ascensión de Gaio César Octaviano (máis tarde coñecido como Augusto) ó poder, dun xeito que cambiará o réxime político romano.

Todas estas novelas manteñen un pulso narrativo uniforme, cohesionando ben personaxes e feitos históricos. Quizais na derradeira se note algo de cansazo por parte da escritora, pois os retratos dos personaxes son algo máis simples. En todo caso, a quen lle guste a narrativa histórica, e sobre todo aquela que escolle como escenario o Mundo Antigo, non debe perdelas.

ROMA ROMA ROMA ROMA ROMA ROMA ROMA ROMA ROMA ROMA ROMA ROMA ROMA ROMA ROMA ROMA ROMA ROMA ROMA ROMA ROMA ROMA ROMA ROMA

ROMANAE QVAESTIONES VIII (MMXIV-MMXV)

Rematou o mes de abril (con chuvia, igual que empezou maio). Só quedan dúas oportunidades para sumar 0,33 puntos mensuais á nota final do trimestre (1 punto en total). A ocasión do mes pasado só a aproveitaron Nerea, Gemma e Sabela (2º BAC). Por certo, que para 2º BAC este mes puntúa o dobre (0,66), xa que o seu curso non chega a xuño.

Pois estas son as quaestiones do mes de maio; mes no que, dito sexa de paso e sen que veña a contoo, os romanos non casaban, pois consideraban que traía mala sorte:

I. O 4 de maio de hai 2.025 anos un Emperador inauguraba un teatro que se comezara a construír en tempos do seu tío avó, e que non se rematara ata dous anos antes. O edificio foi dedicado ó seu sobriño e xeno, en quen este gobernante depositara grandes esperanzas de que o sucedese no poder. Como se chamaban as tres persoas implicadas na construcción deste teatro e con que nome coñecemos ese edificio?

 

II. Cada 9, 11 e 13 de maio celebrábanse en Roma unhas festas relixiosas moi particulares. Cada pai de familia erguíase a medianoite para cumprir unha serie de ritos, entre os que se incluía o de guindar ás súas costas unha manchea de fabas negras, para despois golpear algún obxecto de bronce. Como se chamaban estas festas e que obxectivo se perseguía nelas?

III. O 10 de maio, 249 anos despois da inauguración do edificio mencionado na primeira quaestio, morría un Emperador, asasinado, como tantos outros, a mans dos seus propios soldados, mentres participaba no asedio dunha cidade do nordeste italiano, famosa por ter sido durante moitos anos unha importante sede militar. De que Emperador e cidade estamos a falar?

National Geographic e Roma

A revista da National Geographic Society fainos un fermoso agasallo neste mes de abril.

O seu número ordinario inclúe unha moi interesante reportaxe sobre a Columna Traxana: nel podemos saber os motivos da súa erección, o xeito como se construíu, e varias teorías interpretativas sobre o releve en espiral que a cobre. Todo acompañado dunhas ilustracións coa calidade propia desta revista.

Ademais, nun número especial, NGS ofrécenos un completo estudio sobre a cidade de Roma ó longo da Historia: desde a súa fundación, pasando polo seus momentos de esplendor e decadencia (Idade Antiga e Idade Media), ata chegar á Idade Moderna e Contemporánea. Nesta revista recóllense diferentes artigos que, en xeral, fan moi recomendable a súa lectura.

Como complemento, na web de NGS pódese ollar un video sobre a Columna Traxana.

Unha ledicia, vaia.